Günümüzde kadınların iş hayatında sayısı giderek artmaktadır. Bu durum pek çok kadının hayali olan çocuk sahibi olmayı erteleyen faktörlerin başında gelmektedir. Bebeğin getireceği ekonomik gereklilikler ve anne adaylarının işini kaybetme ve ücretsiz izin gibi gelir kaybı endişeleri ailelerin gebeliği ertelemelerine neden olmaktadır. Ankara Acıbadem Hastanesi Kadın hastalıkları ve Doğum Uzmanı Doç. Dr. Emre Özgü ilk gebeliğiyle başvuran anne adaylarının yaş ortalamasının özellikle kariyer hedefi olanlar arasında, yükseldiğini belirtmektedir. Sonuç olarak pek çok ülkede artış gösteren ve sorun yaratma ihtimali barındıran ileri yaş gebelikleri ülkemizde de giderek artmaktadır.

Çalışan ve Çalışmayan Kadınlarda Gebelik

Genellikle çalışan kadınlar iş hayatında daha aktif rol almaktadırlar ve pek çoğu sağlıklı iken kronik rahatsızlığı olan kadınlar zaten çalışmamaktadırlar. Bu ve benzeri sosyo-biyolojik faktörleri göz ardı eden çalışmalar dahi göstermektedir ki çalışan kadınların gebeliklerinde daha iyi bir seyir gözlenmektedir. Bunun yanı sıra, çalışan kadınlar ile çalışmayan kadınların bebeklerinin doğum ağırlıkları arasında ciddi bir farklılık olmadığı pek çok çalışma tarafından ortaya konmuştur.

İş Hayatında Gebelik

Gebelik anne adaylarınca sağlıklı fizyolojik bir dönem olarak algılanmalıdır. Bu nedenle erken doğum ya da düşük tehlikesi olmadıkça anne adayları gerek iş ortamında gerekse iş ortamında normal aktivitelerini sürdürmelidir. Ancak her kadının gebelik öncesi sağlık durumu, egzersiz dayanıklılığı ve vücut yapısı farklı olacağından bir gebe için zorlayıcı olan durum diğer bir gebe için normal nitelendirilebilir. Bu nedenle gebelik ve iş hayatıyla ilgili fikir belirtirken gebenin sağlık durumu, yol koşulları, mesafe ve iş özelliklileri gibi durumlar göz önünde bulundurulmalıdır.

Ancak bazı özel durumlarda gebenin, gebe kalmadan önce iş değişikliği yapması ya da işten ayrılmayı planlaması gerekebilmektedir, çünkü aşırı ve sürekli yorgunluk düşük tehlikesini ve erken doğum ihtimalini beraberinde getirmektedir.  Bu durumlara örnek olarak gece nöbeti tutulan, uzun saatler dış mekânda ayakta kalınmasını gerektiren ve yoğun stres ve yoruculuk içeren işler verilebilir. Bunun yanında en iyi koşulların sağlandığı işlerde bile son iki aylık dönemin dinlenerek geçirilmesi riskten uzak kalmak adına önerilmektedir.

Gebe Kadınlar Kaç Haftaya Kadar Çalışabilir

Kanunlarımız anne adaylarına gebeliğin 32. Haftasından sonra izne ayrılma hakkını tanımaktadır. Bununla beraber aynı yasa hekimin raporuyla belgelenmek koşulu ile anne adayının 37. Haftaya kadar çalışması durumunda fazladan çalıştığı sürenin doğum sonrası iznine ilave edilmesine imkan tanımaktadır. Bu nedenle pek çok gebe çocuğuyla beraber daha uzun vakit geçirebilmek için son ana kadar çalışmayı istemektedir. Fakat bu kararı anne adayının hekimi ile beraber çok iyi değerlendirerek alması gerekmektedir ve ısrarcı olmamakta fayda vardır.

Sağlıklı ve dengeli beslenmek hayatın her aşamasında olduğu gibi gebelik sürecinde de çok önemli ve gereklidir. Bebeğin bedensel ve zihinsel gelişimi anne karnında başlayacağı için anne adayının bebeğe en güzel armağanı düzenli ve sağlıklı beslenmek olacaktır. Bu yüzden hamilelikte de hayatın her döneminde olduğu gibi dengeli ve sağlıklı beslenmek ve stresten uzak durmak gerekmektedir. Bazı temel beslenme alışkanlıklarını benimsemek bunun için yeterlidir. Bu alışkanlıklar aşağıda belirtilmektedir.

Hamilelik döneminde anne adayı az az sık beslenirse gereksiz kilo alımının önüne geçeceği gibi ilk aylarda yaşanan kusma şikayetlerinde de azalma olacaktır. Bu nedenle anne adayı az ve sık beslenmeli günde 3 ana ve 3 ara öğün tüketmelidir.

Çok su tüketimi bebeğin suyunun azalmasını ve düşük riskini engeller. Bu nedenle günde 15-20 bardak su içilmesi ve bol sıvı tüketilmesi gerekmektedir. Hamilelik sürecinde en önemli besin sudur. Ayrıca bazı çalışmalar bol su içen kadınların bebeklerinin kiloca daha ağır doğduklarını göstermektedir.

Bebeğin beyin gelişimi açısından omega 3 ve omega 6 vitaminlerini barındıran balık tüketilmesi çok önemlidir. Bu nedenle anne adayı dengeli beslenebilmek adına haftada en az 2 sefer balık tüketmelidir. Fakat içerisinde ağır metal bulunduran bazı balık çeşitleri gebelik döneminde tüketilmemelidir çünkü plasenta yoluyla anneden bebeğe geçebilen toksik maddeler bebeğin motor, konuşma, bilişsel ve görme yeteneklerini olumsuz etkileyebilir. Sardalya, istavrit, palamut, hamsi, uskumru, alabalık, ton balığı gibi balıkları anne adayları gönül rahatlığıyla tüketebilirler. Ancak midye toksik besinler arasında en risklisi olduğu için uzak durulmalıdır. Midyenin yanı sıra, mezgit, lüfer, kalkan, barbunya, kefal ve levrek de riskli balık çeşitleri grubunda yer almaktadır.

Bebeğin zekâ gelişimini desteklediği ve annenin kan şekerini düzenlediği için omega 3 ve omega 6 gibi doymamış yağ asitleri tüketmek çok önemlidir. Bu nedenle günde 8-10 adat badem, fındık ve 2 adet ceviz tüketilmesi gebelikte tavsiye edilir. (Acıbadem Ankara Hastanesi Doç. Dr. Emre Özgü)  Ayrıca demir, folik asit ve kalsiyum desteği sağlar.

Bunların yanı sıra, bebeğin sağlıklı kemik ve dişlere sahip olabilmesi için kalsiyum ve D vitamini tüketmek çok önemlidir. Bu nedenle annenin kalsiyum ve D vitamini içeren besinleri daha fazla tüketmesi gerekmekte ve günde en az 1000 mg kalsiyumla 600 ıu D vitamini alması gerekmektedir. Kalsiyum ve D vitamini içeren besinler aşağıda sıralanmıştır:

• 1 su bardağı tahıl ürünü……20-1000 mg kalsiyum
• 1 su bardağı süt……………..300 mg kalsiyum, 100 ıu vitamin D
• 1 kase yoğurt………………..235 mg kalsiyum
• 1 dilim peynir………………220 mg kalsiyum
• 85 gr somon balığı………….180 mg kalsiyum, 450 ıu vitamin D
• 100 gr haşlanmış ıspanak……145 mg kalsiyum
• 1 su bardağı portakal suyu—–350 mg kalsiyum, 100 ıu vitamin D
• 1 adet haşlanmış yumurta…….40 ıu vitamin D

Folik asit, nöral tüp defekti gelişimini engellediği için gebelikte folik asit bakımından zengin gıdalar tüketilmelidir. Özellikle hamileliğin ilk 3 aylık döneminde günde 400 mikrogram folik asit alınmalıdır. Tahıl ürünleri, kuru baklagiller, narenciye ve yeşil yapraklı sebzeler folik asit içermektedir. Bu nedenle bu gıdaların günlük tüketimi gebelikte önem teşkil etmektedir. Beslenmenin yeterli olduğu durumda bile hamilelikten önce ve hamileliğin ilk 3 ayında dışarıdan mutlaka folik asit takviyesi yapılmalıdır.

Gebelik döneminde demire gereksinim çok artar. Günlük ortalama 1000 mg demire gereksinim vardır. Bu nedenle demir açısından zengin besinler gebelikte bolca tüketilmelidir. Balık, kırmızı et, tahıl ürünleri, baklagiller, tavuk, pekmez, kuruyemiş, ıspanak, yumurta, meyve ve peynir demir yönünden zengin gıdalardandır. Ancak bu besinler bol bol tüketilse bile gebelikte vücut sıvısı yaklaşık olarak %60 artacağı için fizyolojik kansızlığın önüne geçmek mümkün olmayacaktır. Fizyolojik kansızlık neredeyse tüm hamilelerde görülmektedir. Bu yüzden 16. Haftadan sonra demir takviyesi almaları annelere tavsiye edilir.

Sağlıklı beslenme sağlıklı anneler, sağlıklı anneler sağlıklı bebekler, sağlıklı bebekler ise sağlıklı bir toplum demektir. Bu nedenle, her ne kadar sağlıklı beslenme alışkanlığının gebelikte önce benimsenmesi gerekse de hamileliğin hiçbir dönemi bu alışkanlığı edinmek için geç değildir.

Bazı anne adayları her ne kadar bebeğe zarar verir endişesiyle gebelik süresince spor yapmaktan kaçınsa da bazı istisnai durumlar dışında anne adaylarının dikkatli bir şekilde spor yapmalarında hiçbir sakınca yoktur. Çünkü gebelikte spor doğumu kolaylaştırmaya yardımcı olduğu gibi mutluluk hormon seviyesini de yükseltmektedir.

Kontrollü yapılan sporun doğum öncesi ve doğum sonrasında birçok faydası vardır. Hamilelik süresince yapılan kolay egzersizler anne adaylarının kötü enerjiden arınmalarını sağladığı gibi hem bedensel hem ruhsal rahatlamayı beraberinde getirmektedir.

Gebelikte spor sayesinde mutluluk hormonunda artış olmaktadır ve gebeliğinde egzersiz yapan kadınlar daha rahat bir doğum süreci geçirirler. Bununla beraber gebelik diyabeti riski gebelikte yapılan sporla beraber azalmaktadır.

Hangi Ayda Hangi Spor

Hamileliğin ilk 3 ayında hafif tempolu yürüyüşler herhangi bir sağlık problemi olmadığı takdirde faydalı olacaktır. Bununla beraber, pilates ve yoga gibi sporlar nefes alış-verişinizi doğru şekilde yönetmenize yardımcı olacaktır.

Hamileliğin 3-6 aylık döneminde hafif tempolu egzersizler annenin rahatlamasını sağlayacağı için sıklıkla öneriler. Yine bu dönemde yürüyüşlere devam etmek faydalı olacaktır. Ancak özellikle bu dönemde bebeğe baskı uygulama riskinden ötürü sırt üstü egzersiz yapılmamalıdır.

Gebeliğin 6-9 aylık dönemi son dönem olduğu için efor gerektirmeyen ve oturularak yapılan egzersizler anne adayları için faydalı olacaktır. Rahat bir doğum geçirmek için özellikle hamile pilatesi önerilmektedir.

Nelere Dikkat Edilmeli?

Hamilelik sürecinde spor yaparken dikkat edilmesi gereken bazı kritik durumlar vardır. Örneğin anne adayları egzersiz sırasında ani hareketler yapmamalıdır çünkü bu tarz hareketler eklemlere zarar verebilir. Bunun yanında anne adayı fazla efor gerektiren sporlar yaptığı takdirde vücut zorlanacağı için egzersiz faydadan ziyade zararlı bir hale dönüşür. Bu nedenle anne adaylarının spor sırasında fazla nefes nefese kalmaması önerilir.

Spora başlarken ve bitirirken ısınma ve soğuma hareketleri yapılmalıdır. Düzenli spor yapmak bu süreçte önemlidir çünkü düzensiz yapılan sporlar anne adayının vücudunda kas ve eklem ağrılarına sebep olabilir. Ayrıca gebelikte süre ilerledikçe anne adayları için denge kurmak zorlaşacaktır. Bu nedenle anne adaylarına ilerleyen dönemlerde denge kurması kolay hareketler tercih etmesi önerilir.

Anne Adayları Bunlara Dikkat!

Eğer anne adayının sağlık geçmişinde düşükler varsa spor yapmadan önce mutlaka doktoruna danışmalıdır çünkü bazı durumlarda egzersiz yapmak problemlere sebep olabilir. Ayrıca damar tıkanıklığı, kansızlık, yüksek veya düşük tansiyon ya da solunum rahatsızlığı gibi problemlere sahip olan anne adaylarının spora başlamadan hekimlerine danışmaları tavsiye edilir.